Monitor Participatie hernieuwbaar op land

Op 30 oktober 2020 werd de eerste Monitor Participatie Hernieuwbare energie op land openbaar gemaakt. Deze nieuwe monitor geeft zicht op de invulling van participatie van de omgeving bij gerealiseerde wind- en zonneparken in Nederland.

Het Klimaatakkoord streeft naar participatie van burger en bedrijven in de energietransitie. Iedereen moet mee kunnen doen. Dit vertaalt zich onder andere voor wind- en zonneparken in een streven naar “een evenwichtige eigendomsverdeling in een gebied waarbij gestreefd wordt naar 50% eigendom van de productie van de lokale omgeving (burgers en bedrijven)”. In het kort aangeduid als: lokaal eigendom. Samen met burgers en bedrijven uit de omgeving  eigenaar zijn een wind- of zonnepark zijn is één van de mogelijke participatievormen. Een omgevingsfonds, financiële participatie, lokale stroom afnemen zijn andere vormen. Uitgangspunt is dat de omgeving baat heeft bij de ontwikkeling van de nieuwe energie.

Hoe is participatie van de omgeving, en in het bijzonder lokaal eigendom op dit moment is geregeld in zonneparken en windparken? Om deze vraag te beantwoorden gaf het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat begin 2020 opdracht om een participatiemonitor te ontwikkelen waarmee de invulling van participatie over de komende jaren gevolgd kan worden. AS I-Search en Bosch & Van Rijn bundelden hun krachten om de participatiemonitor te ontwerpen en voor de eerste keer uit te voeren met een nulmeting.

Lees ons rapport voor de resultaten:

Achtergronddocumenten:

foto: RVO

Resultaten van de nulmeting: in het kort

Voor deze nulmeting is een groot aantal gerealiseerde projecten tegen het licht gehouden: 183 zonneparken (niet-gebouw gebonden zonprojecten) en 87 windparken (gerealiseerd na 2015). De peildatum is de situatie tot 1-1-2020.

Resultaten in het kort:

  • De nulmeting maakt onderscheid tussen verschillende typen participatie van de omgeving en tussen twee typen lokaal eigendom: (1) eigendom van de lokale omgeving waarin iedereen mee kan doen en (2) eigendom van een of enkele lokale partijen.
  • Bij zonneparken is 4% van de productie is toe te rekenen als eigendom van de lokale omgeving. Bij windparken is dat aandeel groter: 13%. In deze gevallen is de lokale omgeving mede-eigenaar of volledig eigenaar van het zonnepark of windpark. Meestal werken een lokale coöperatie en een of meerdere lokale partijen zoals (een collectief van) agrariërs, samen met een niet-lokale partner.
  • 20% van de zonnestroom en 40% van de windstroom wordt geproduceerd in zonne- en windparken in eigendom van één of enkele lokale partijen. Dit zijn agrariërs, lokale bedrijven, waterschap, e.d. In dit geval doet de bredere omgeving niet mee als eigenaar.
  • Andere vormen van participatie zoals financiële participatie zonder eigendom, een omgevingsfonds, omwonenden regeling of levering van lokale stroom zijn gebruikelijk bij windparken. Hierin is het effect van de Gedragscode Wind op Land (2015) zichtbaar. Bij zonneparken komt die ontwikkeling later op gang.

De eerste monitor geeft zich op de nulsituatie, dat wil zeggen van alle eind 2019 gerealiseerde projecten. Deze projecten zijn voorbereid en ontwikkeld vóórdat het Klimaatakkoord van kracht werd in 2019. De afspraken van het akkoord over participatie zijn nog niet in het ontwikkelproces meegenomen. Hoe de participatie van de omgeving de komende jaren vorm krijgt, zal volgen uit de volgende Participatiemonitors. Het ministerie EZK is van plan de situatie jaarlijks te laten peilen.

Belangrijke elementen uit de nulmeting:

  • de definities van participatievormen.
  • het onderscheid in twee typen lokaal eigendom: (1) eigendom van de lokale omgeving waarin iedereen mee kan doen en (2) eigendom van een of enkele lokale partijen.
  • de toerekening van eigendom.

Lees verder ons rapport: Monitor Participatie Hernieuwbare energie op land, 30 juni 2020. Voor de liefhebbers: de Leidraad bij de monitor bevat nadere toelichting op de begrippen, informatiebronnen, aanpak en uitvoering van de nulmeting. De projectlijsten met informatie over de participatievormen zijn ook opvraagbaar.